How `social´ is
Turkey?

Blog

Gözardı edilen değişim: Türkiye´nin artan sosyal harcamaları

2000´lerden itibaren Türkiye´deki politik gelişmeler Almanya´nın ve diğer ülkelerin ilgi odağı olmuştur. Ancak Türkiye´nin çok öncelerden başlayan ve hala daha artış gösteren sosyal harcamaları genellikle gözardı edilmiştir. Oysa ki Türkiye´de devlet, sosyal politika alanında günden güne daha çok harcama yapmakta ve bu bakımdan Batılı refah devletlerine gitgide yaklaşmaktadır.

Türkiye´de son yıllarda gerçekleşen politik değişimler, ekonomik yapılanmalar ve yapısal uyum reformalarına rağmen özellikle 1990´dan beri sosyal harcamalarda hızlı bir yükseliş görülmektedir. Uzun dönemde, kamusal sosyal harcamalarının gayri safi milli hasılaya oranı olarak tanımlanan ve literatürde ´refah çabası´ (welfare effort) olarak adlandırılan sosyal harcanmalar Türkiye´de on kata kadar artış göstermiştir. Örneğin, ilk kez emeklilik ve hastalık sigortalarının özel sektör çalışanlarına sağlanan 1950´nin ilk yıllarında gayri safi milli hasılanın yüzde 1´ine denk gelen sosyal harcamalar, 2010´ların başında yüzde 10´a ulaşmıştır. Bu sebeple, Türkiye devletinin emeklilik, sağlık, işsizlik, sosyal yardım ve diğer sosyal politika alanlarında son yıllarda hiç olmadığı kadar harcama yaptığı söylenebilir.

Refah devletleri üzerine yapılan çalışmalarda Türkiye´nin ‘neredeyse görünmez’ olduğu rahatlıkla söylenebilir (Kim 2015). Bu yüzden Türkiye´de sosyal devlet harcamalarının gözardı edilmiş olması büyük bir sürpriz değildir. Türkiye´de görülen bu gelişmeler, Batı Avrupa ve Kuzey Avrupa´daki refah devletleri üzerine yapılmış karşılaştırmalı çalışmalarının sonuçları ile benzerlik göstermektedir. Bahsedilen bu ülkelerdeki sosyal harcamalar 19.yüzyılda yüzde 1 civarındayken modern sosyal güvenlik sistemlerinin oluşumu ile birlikte 20.yüzyılda yüzde 20-30´a kadar yükselmiştir (Flora ve Heidenheimer; Lindert 2005). Günümüzde sosyal harcamalara en geniş bütçeyi ayıran ülkelerden biri olan Almanya gayri safi milli hasılasının neredeyse üçte birini sosyal politika harcamalarına ayırmaktadır. Görülmektedir ki, arada iki kuşağa yakın bir zaman farkı olsa da Türkiye´deki sosyal politika alanındaki gelişmeler Avrupalı refah devletlerinin geçmişiyle oldukça büyük benzerlikler göstermektedir. 1945´ten itibaren devlet kademeli olarak iş kazaları (1945), emeklilik (1949), sağlık ve analık izni (1950) ile alakalı kanunlara ek olarak işsizik sigortasını (1999) da getirmiş ve böylelikle sosyal harcamalar oldukça büyük bir yükseliş göstermiştir (Özbek 2004).

Türkiye´deki sosyal harcamaların ne denli artıp gelişme gösterdiğini yakından incelemek adına “Avrupa bağlamında Türkiye´nin sosyal güvenlik sistemi” projemiz Uluslararasi Çalışma Örgütü (ILO), Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ve Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (Eurostat) gibi üç büyük güvenilir kaynaktan veriler toplamıştır. Bu veriler oldukça farklı periyotları içerip birbirinden farklı araştırma yöntemleri kullandıkları için ortaya çıkan sonuçlar değişiklik gösterebilmektedir. Ancak bu verilerin ortak gösterdikleri trend ise Türkiye´deki sosyal harcamaların oldukça büyük bir miktarda artış gösterdiği yönündedir. Aşağıdaki figür Türkiye´de 1949´dan beri süregelen sosyal harcamalarının artışını göstermektedir.

Kaynaklar: Zöllner 1963; ILO´nun ´Cost of Social Security´ adlı çalışmasının çeşitli baskıları; OECD.Stat (stats.oecd.org erişim tarihi 28.03.2018) ve Eurostat´ın sosyal koruma harcamaları üzerine verileri (http://ec.europa.eu/eurostat/web/social-protection/data/database erişim tarihi: 28.03.2018).

 

KAYNAKLAR:

Flora P ve Heidenheimer AJ (1981) The Development of welfare states in Europe and America. New Brunswick: Transaction Books.

Kim K-t (2015) From Worlds to Cases: Case Selection and 'Other Worlds' in the Welfare Modelling Business. Social Policy and Society 14(2): 309-321.

Lindert PH (2004) Growing public: Social spending and economic growth since the eighteenth century. Cambridge, New York: Cambridge University Press.

Özbek, N (2006). Cumhuriyet Türkiyesinde Sosyal Güvenlik. Istanbul: Tarih Vakfi.

Zöllner D (1963) Öffentliche Sozialleistungen und wirtschaftliche Entwicklung: Ein zeitlicher und internationaler Vergleich. Berlin: Duncker & Humblot.