How `social´ is
Turkey?

Blog

Türkiye´nin Sosyal Harcamaları: Sosyal Devlet sınırlarına mı ulaştı?

Bir önceki blog yazısında Türkiye´deki sosyal harcamaların kaydadeğer artışından bahsetmiştik. Söz konusu artıştan bahsederken bunu emeklilik, sağlık ve iş kazaları sigortaları gibi önemli sosyal güvenlik programlarının başlatılıp uygulanmasına bağlamıştık. Türkiye´de, 1950’lerin başlarında yüzde 1´lerde kalan kamusal sosyal harcamaların, 2010’ların başlarında yüzde 10´dan fazla bir seviyeye çıkmış olduğu görülmekedir. Bu durum, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika refah devletlerinde görülen gelişmelerle oldukça büyük benzerlikler göstermektedir. Bu ülkelerde 19. yüzyılın sonlarından itibaren modern sosyal güvenlik programlarının başlatılması ile birlikte kamusal sosyal harcamalar büyük bir ölçüde artmıştır (Lindert 2004).

Ancak, aşağıdaki refah devleti harcamalarını gösteren şekil detaylı bir biçimde incelendiğinde daha karmaşık bir tablo ortaya çıkmaktadır. Örneğin, sosyal harcamalar tekdüze bir şekilde artmamakta, 1950, 1970, 1980 ve 1990 yıllarının başlarında periyodik olarak gerilemeler gözlenmektedir. Buna ek olarak, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ve Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (Eurostat), 2009 küresel ekonomik krizi sonrası dönemi için birbirinden farklı tablolar çizmektedir. OECD verileri Türkiye´deki sosyal harcamaların 2010-2011 yıllarındaki gerilemelerden sonra yükselmeye başladığını gösterse de, Eurostat, sosyal politika reformlarına rağmen Türkiye´de 2009´dan itibaren süregelen bir düşüşe işaret etmektedir. Bu sebepten, Eurostat verileri Türkiye´de artan refah devleti harcamalarının artık durma noktasına gelip gelmediği sorusunu akıllara getirmektedir.

Araştırma yöntemleri açısından farklılıklar gösteren derlediğimiz bu veriler ve sonuçların işaret ettiği bazı farklılıklar, veri yorumlanmasında özenli ve eleştirel bir tutum izlenmesi gerekliliğini gözler önüne sermektedir. Buna bağlı olarak da “Avrupa bağlamında Türkiye´nin sosyal güvenlik sistemi” projemizin büyük bir kısmı bu veriler hakkında detaylı çalışmalara ve yorumlamalara ayrılmıştır.

Kaynaklar: Zöllner 1963; ILO´nun ´Cost of Social Security´ adlı çalışmasının çeşitli baskıları; OECD.Stat (stats.oecd.org erişim tarihi 28.03.2018) ve Eurostat´ın sosyal koruma harcamaları üzerine verileri (http://ec.europa.eu/eurostat/web/social-protection/data/database erişim tarihi: 28.03.2018).


Karşılaştırmalı refah devleti araştırmacıları, 19. yüzyılın sonlarında başlayan Batı Avrupa ve Kuzey Amerika´daki refah devleti harcamalarının artışının 1970´de duraksadığı sonucuna varmışlardır ve bu kavram literatüre “sınırlarına ulaşma” (“growth to limits”) (Flora 1986) olarak girmiştir. Bazı araştırmacılar refah devleti harcamalarının kemer sıkma politikaları ve şiddetli ekonomik krizlerin yaşandğı günümüzde azaldığını savunsa da, diğer araştırmacılar Batılı refah devletlerinin örneğin işsizlik sigortası gibi alanlardan kesintiler yapıp çocuk bakımı gibi alanlarda genişlemeye gitmek suretiyle refah devletini yeniden yapılandırmaya gittiğini savunmaktadır (Pierson 2011). Birçok ülkede görülen büyük ölçüdeki kesintilere rağmen, refah devletlerinin genel olarak bir yeniden yapılandırma içerisinde olduğu savunulabilir. Bu kesintilerin kademeli bir şekilde yapıldığını ve bu sebepten pek görünür olmadığını savunmakta olan araştırmacılar da bulunmaktadır (Thelen ve Streeck 2005). Ancak Avrupalı refah devletlerinde kamu harcamalarının gayri safi milli hasıladaki oranına bakıldığında büyük bir azalma henüz daha göze çarpmamaktadır.

Bu bilgiler ışığında, son yıllarda görülen sosyal harcamalardaki duraksamalar da düşünüldüğünde Türkiye´de refah devletinin sınırlarına ulaşıp yeniden yapılandırma sürecinden geçip geçmediği cevaplanması gereken önemli bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır. Eğer öyleyse, bu durum Türkiye´nin Batılı refah devletlerine yaklaştığını göstermektedir. Ancak Türkiye´deki kamusal sosyal harcamalar hala daha gelişmiş refah devletlerinin çok gerisindedir. Örneğin Almanya sosyal politika alanında Türkiye’ye göre iki katından fazla harcamaktadır. Belki de Eurostat verilerinin işaret ettiği gibi Türkiye´deki sosyal harcamalar azalmaya başlamıştır. Bu soruların cevabı ancak ilerleyen yıllardaki düzenlemelere ve harcamalara bakılarak verilebilir.


KAYNAKLAR

Flora P (1986) Growth to Limits: The Western European welfare states since World War II. Berlin: De Gruyter.

Lindert PH (2004) Growing public: Social spending and economic growth since the eighteenth century. Cambridge, New York: Cambridge University Press.

Pierson P (2011) The welfare state over the very long run. Bremen: Zentrum für Sozialpolitik Universität Bremen.

Thelen KA ve Streeck W (2005) Beyond continuity: Institutional change in advanced political economies. Oxford, New York: Oxford University Press.

Haberler

13.11.2019: Berlin'de Blickwechsel konferansı düzenlenecek.